o przestępstwach z nienawiści

Statystyki przemocy ze względu na orientację seksualną i prawo polskie

Wg najświeższych publicznie dostępnych badań KPH i Lambdy prowadzonych na miarodajnej liczebnie próbie osób mieszkających w Polsce – lesbijek, gejów i osób biseksualnych (LGB), w ciągu dwóch lat:

  • przemocy fizycznej ze względu na orientację nieheteroseksualną w postaci: potrącania, uderzania, szarpania, kopania, pobicia, zaczepek seksualnych naruszających nietykalność cielesną, gwałtu lub próby gwałtu lub innej formy naruszenia nietykalności cielesnej doznało prawie 14 % badanych kobiet i nieco ponad 20% badanych mężczyzn (ogółem 17% badanych);
  • przemocy psychicznej ze względu na orientację nieheteroseksualną w postaci: zaczepek i agresji słownej, obrażania, poniżania, ośmieszania, rozpowszechniania negatywnych opinii nt. osoby, pogróżek, nienawistnych listów, szantażu, niszczenia mienia, graffiti nt. osoby lub innych form nękania psychicznego doznało prawie 46 % badanych kobiet i prawie 55% badanych mężczyzn (ogółem 51% badanych).

Dane te dotyczą lat 2005-2006. Nie dysponujemy obecnie statystykami, które pokazałyby jak wyglądała sytuacja w latach 2007-2010. Przeprowadzając symulację na wynikach badań, przy założeniu, że przemoc utrzymała się na tym samym poziomie i zakładając „ostrożny” odsetek 4% osób LGB w ogólnej populacji Polski będącej powyżej 15 roku życia, przemoc fizyczna ze względu na orientację dotyka szacunkowo ponad 220 500 osób, a psychiczna prawie 661 700 osób w Polsce, na przestrzeni każdych dwóch lat. Wielu z nich więcej niż raz.

Dane te dotyczą tylko osób LGB. A przecież ze względu na przestępstwa z nienawiści cierpią także tysiące ludzi należących do grup mniejszościowych ze względu na: wiek, płeć, narodowość, pochodzenie etniczne, kolor skóry, wyznanie, światopogląd, niepełnosprawność i inne.

Tymczasem polskie prawo nie definiuje przestępstw z nienawiści, przemocy motywowanej uprzedzeniami, ani mowy nienawiści jako pojęć prawnych. W niektórych obszarach chroni inne mniejszości (np. art 119 k.k.), lecz (poza prawem pracy) nie chroni osób homo-, bi-, i transseksualnych, przed dyskryminacją i przemocą oraz nie rozpoznaje ich jako grupy mniejszościowej faktycznie bardziej narażonej na przemoc.

Osoby poszkodowane w wyniku popełnienia przestępstwa, mogą domagać się sprawiedliwości i postępowania sądowego, z artykułu, któremu podlega dany czyn, jednak nieheteroseksualna orientacja poszkodowanych często staje się przeszkodą. Według cytowanych wyżej badań, na policję zgłoszono zaledwie 14,9% przemocy fizycznej i 3,9% przemocy fizycznej, której sprawca znał lub domniemywał orientację osoby poszkodowanej. Czynniki, które utrudniają zgłoszenie przestępstwa to:

  • Obawa przed ujawnieniem orientacji seksualnej.
  • Brak wiary w skuteczność policji w takich sprawach.
  • Obawa, że policja nie potraktuje sprawy poważnie.
  • Obawa przed nieprzyjemnościami ze strony policji i złym traktowaniem.
  • Obawa przed zemstą sprawców.

Tak niski odsetek zgłoszeń powoduje, że ten poważny problem staje się w Polsce całkowicie niewidzialny dla policji, instytucji pomocowych, rządu, a często i osób bliskich poszkodowanym, ponieważ boją się one nie tylko zgłaszać doznaną przemoc policji, ale w ogóle o niej mówić.

Przestępstwo z nienawiści, na tle nienawiści, motywowane uprzedzeniami (ang. hate crime): każde przestępstwo, wymierzone w ludzi i ich mienie, w wyniku którego ofiara lub inny cel przestępstwa, są dobierane ze względu na ich faktyczne bądź domniemane powiązanie lub udzielanie wsparcia grupie wyróżnianej na podstawie cech charakterystycznych wspólnych dla jej członków, takich jak faktyczna lub domniemana rasa, narodowość lub pochodzenie etniczne, język, kolor skory, religia, płeć, wiek, niepełnosprawność fizyczna lub psychiczna, orientacja seksualna lub inne podobne cechy. (definicja Biura Instytucji Demokratycznych i Praw Człowieka ODIHR, jednej z głównych organizacji praw człowieka na świecie)

Mowa nienawiści (ang. hate speech): różne typy negatywnych emocjonalnie wypowiedzi, wymierzonych przeciwko grupom, lub jednostkom ze względu na domniemaną lub faktyczną przynależność do grupy, powstające na bazie uprzedzeń. Opis grup jako gorsze i niepełnowartościowe, może zarówno przyzwalać na przemoc i zachęcać do niej, jak i usprawiedliwiać stosowaną przemoc.

Incydent motywowany uprzedzeniami (incydent z nienawiści): czyn wymierzony w jednostkę lub grupę (ze względu na domniemaną lub faktyczną przynależność do tej grupy) powodowany uprzedzeniami, nie będący przestępstwem w rozumieniu prawa.

Zarówno przestępstwa jak i incydenty, zdaniem ekspertek i ekspertów tematu są podwójnie groźne.

Zagrożenie dla jednostki

Ponieważ akty te uderzają w tożsamość pierwotną osoby (a więc w te cechy, które dziedziczy ona, biologicznie lub „społecznie” i nie może ich dowolnie zmieniać), naruszają jej integralność psychologiczną, przez co powodują bardziej traumatyczne, bolesne i długotrwałe skutki, niż pobicie lub kradzież, które nie naruszają tożsamości. Do skutków tych zalicza się m.in. uporczywy lęk, poczucie zagrożenia, poczucie winy, obniżenie poczucia własnej wartości, utrata poczucia wpływu na swoje życie itd.

Zagrożenie dla grupy

Akty te są nie tylko zagrożeniem dla jednostki, ale też pośrednio dla całej grupy społecznej, ponieważ niosą ze sobą przesłanie: zniknijcie z „naszej” przestrzeni, nie chcemy Was tu, a jeśli zostaniecie spotka Was przemoc lub wykluczanie. Przyczynia się to do nasilenia lęku w grupach mniejszościowych i nasilenia przyzwolenia na agresję w grupie dopuszczającej się ich.

Zagrożenie dla społeczeństwa

Z powyższych powodów, ponieważ konsekwencje jednostkowe i społeczne są bardzo poważne, w wielu krajach istnieje (lub obecnie wprowadzane jest) ustawodawstwo, w ramach którego akty te są karane surowiej, niż czyny i przestępstwa tej samej rangi, nie wynikające z uprzedzeń.